Recent ging de stad Dendermonde op zoek naar publiek-private samenwerking om de restauratie van twaalf woningen op het Sint-Alexiusbegijnhof mogelijk te maken. Die mogelijke restauratie klinkt Tess Moens (23) als muziek in de oren. De jonge interieurarchitecte onderzocht voor haar masterproef aan de Hasseltse universiteit hoe het Dendermondse begijnhof als Unesco-werelderfgoed niet alleen bewaard, maar ook opnieuw actief gebruikt kan worden.
De als monument beschermde woningen zijn eigendom van vzw Begijnhof en de stad kreeg er een erfpachtovereenkomst voor. Voor de restauratie kreeg de stad een subsidie voor hoogdringendheid van het Agentschap Onroerend Erfgoed met als voorwaarde dat de restauratie tegen juni 2029 afgerond moet zijn. Het private project moet een duidelijke meerwaarde bieden voor de stad en het Begijnhof. Het moet ruimtelijk en kwalitatief passen in de omgeving en het stedelijk weefsel versterken. De stad wil het Begijnhof beter verbinden met de rest van de stad en tegelijk het erfgoed respecteren.
“Ons begijnhof kampt al jaren met leegstand. Door de strenge erfgoedregelgeving is een volledige restauratie financieel moeilijk haalbaar, zowel voor de stad als voor verschillende erfpachters. Hierdoor blijft het probleem in stand, met verdere verwaarlozing en schade aan de woningen als gevolg”, schetst Tess Moens in haar eindwerk de situatie. “Als Dendermondse onderzocht ik de geschiedenis van de site en de kenmerkende levenswijze van de begijnen. Deze inzichten vertaalde ik naar een ontwerp voor woningen 26–32 aan de noordzijde van het begijnhof, die momenteel onder erfpacht van intercommunale DDS vallen.”
In haar thesis en bijhorende maquettes creëert Tess een nieuwe toegang langs de achterzijde, terwijl bestaande bijgebouwen een nieuwe functie krijgen als gedeelde ruimtes binnen deze nieuwe community. Ook de tuinen worden collectieve plekken waarin water, historisch sterk verbonden met Dendermonde, opnieuw zichtbaar wordt. De woningen zelf worden heringericht om verschillende gezinssituaties te huisvesten en deze toegankelijker te maken. Zo combineert het ontwerp het gemeenschappelijk aspect met voldoende privacy en autonomie voor de bewoners, worden de bestaande kwaliteiten van het begijnhof versterkt en krijgt het erfgoed opnieuw een actieve rol in het dagelijks leven. Voor Tess moeten deze unieke kenmerken van het begijnhof het uitgangspunt bij de restauratie zijn en vertaald worden naar hedendaags gebruik. “Zo blijft het historische karakter behouden terwijl de woningen opnieuw beantwoorden aan hedendaagse noden.”
